تیروئید چشمی و درمان آن

تیروئید چشم، بیماری‌ پیچیده‌ای است که نه تنها سلامت بینایی و حرکت طبیعی چشم‌ها، بلکه آرامش روانی فرد را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد. علائمی مانند بیرون‌زدگی چشم‌ها، دوبینی، خشکی شدید و احساس فشار پشت چشم، هشدارهایی هستند که نیاز به بررسی دقیق و درمان تخصصی دارند. در این مسیر بهره‌گیری از تجربه و دانش پزشک متخصص می‌تواند تفاوت قابل توجهی در نتیجه درمان ایجاد کند. پروفسور محمدطاهر رجبی با سال‌ها تجربه تخصصی در درمان انواع بیماری‌های چشمی، یکی از برجسته‌ترین متخصصان چشم در تهران هستند که با بهترین روش‌ها انواع بیماری‌های چشم از جمله تیروئید چشمی را درمان می‌کنند.

تیروئید چشمی چیست؟

تیروئید چشمی که به آن بیماری چشمی (Thyroid Eye Disease – TED) یا بیماری گریوز چشمی هم گفته می‌شود، یک اختلال خودایمنی پیچیده است که عمدتا با اختلالات غده تیروئید، به ویژه پرکاری تیروئید (گریوز)، همراه است. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به بافت‌های نرم، عضلات و چربی اطراف چشم‌ها حمله می‌کند. این حمله باعث التهاب، تورم و افزایش بافت پشت چشم می‌شود که می‌تواند حرکت چشم‌ها، ظاهر چشم‌ها و حتی بینایی را تحت تاثیر قرار دهد. علائم تیروئید چشمی می‌توانند یک‌طرفه یا دوطرفه باشند و شدت آن‌ها با میزان اختلال هورمون‌های تیروئید مطابقت ندارد.

علت تیروئید چشمی

علت تیروئید چشمی (که به آن چشم تیروئیدی یا بیماری چشمی گریوز هم گفته می‌شود) معمولا یک اختلال خودایمن مرتبط با تیروئید است. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به بافت‌های اطراف چشم حمله می‌کند و باعث التهاب و تورم می‌شود. برخی از مهم‌ترین علت‌های بروز تیروئید چشمی عبارتند از:

• سابقه استعمال دخانیات و مصرف سیگار می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را تشدید کرده و حتی به بروز موارد شدیدتر این عارضه منجر شود.
• زنان بیش از مردان احتمال دارد به بیماری تیروئید چشمی مبتلا شوند.
• افراد میانسال بیشتردر معرض ابتلا به این بیماری هستند.
• پرکاری تیروئید: ابتلا به عارضه گریوز لزوما به بیماری تیروئید چشمی منجر نمی ‌شود اما بسیاری از بیماران به هر دو عارضه دچار می‌ شوند.

علائم تیروئید چشم

بیماری تیروئید چشمی (Thyroid Eye Disease) می‌تواند علائم مختلفی داشته باشد که این علائم در افراد مختلف یکسان نیست. مثلا ممکن است فردی در ابتلا به تیروئید چشم هیچ خارش و خشکی را احساس نکند و فقط دچار بیرون زدگی چشم شود. مهم‌ترین علائم تیروئید چشم عبارتند از:

• بیرون‌زدگی چشم‌ها (Exophthalmos): تورم و التهاب بافت اطراف چشم باعث می‌شود چشم‌ها جلوتر از حالت طبیعی ظاهر شوند، که علاوه بر اثرات ظاهری، می‌تواند باعث خشکی و تحریک قرنیه شود.
• دوبینی (Diplopia): التهاب عضلات چشم ممکن است باعث محدودیت حرکت چشم‌ها شود و فرد هنگام نگاه کردن به جهات مختلف، تصویر را دوگانه ببیند.
• خشکی، سوزش و قرمزی چشم: تورم پلک‌ها و بیرون‌زدگی چشم‌ها موجب کاهش رطوبت طبیعی، خشکی چشم و قرمزی می‌شوند.
• تورم و تغییرات پلک‌ها: در برخی از شرایط پلک‌ها متورم، سنگین یا کشیده می‌شوند که باز و بسته کردن چشم‌ها را سخت می‌کنند.
• احساس فشار یا درد پشت چشم: تورم بافت‌ها و عضلات پشت چشم گاهی باعث احساس درد، فشار یا سنگینی در پشت چشم‌ها می‌شود.
• حساسیت به نور (Photophobia): چشم‌های آسیب‌دیده نسبت به نور خورشید یا نور شدید محیط حساس‌تر می‌شوند.
• کاهش بینایی (در موارد شدید): در شرایط پیشرفته فشار بافت‌ها بر عصب بینایی می‌تواند باعث کاهش دید یا آسیب دائمی به بینایی شود، که نیازمند پیگیری فوری پزشکی است.

چه کسانی بیشتر در معرض ابتلا به تیروئید چشمی هستند؟

تیروئید چشمی معمولا در افرادی دیده می‌شود که عوامل زمینه‌ای یا تشدیدکننده خاصی دارند. بیشترین شیوع این بیماری در افرادی است که به پرکاری تیروئید (گریوز) مبتلا هستند، اما گاهی افراد با تیروئید کم‌کار یا حتی تیروئید طبیعی نیز دچار علائم تیروئید چشمی می‌شوند. علاوه بر این زن‌ها بیشتر از مردان در معرض این بیماری قرار دارند، اگرچه موارد شدید اغلب در مردان دیده می‌شود. همچنین افرادی که مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و فشارخون هستند باید مراقبت بیشتری در برابر کنترل این بیماری داشته باشند زیرا معرض ابتلا به آن در این گروه از افراد بیشتر است.

تشخیص تیروئید چشمی

تشخیص تیروئید چشمی با معاینه دقیق چشم و بررسی علائم ظاهری انجام می‌شود. پزشک ابتدا برجستگی یا تورم چشم‌ها و پلک‌ها، محدودیت حرکتی چشم‌ها، دوبینی، خشکی و التهاب چشم‌ها را ارزیابی می‌کند. علاوه بر معاینه و انجام آزمایش‌های هورمون تیروئید، در برخی موارد نیز متخصص چشم از تصویربرداری‌های تخصصی برای تشخیص دقیق و تعیین شدت بیماری استفاده خواهد کرد. انواع روش‌های تشخیص تیروئید چشمی:

آزمایش خون

آزمایش خون یکی از بخش‌های مهم در بررسی و تشخیص بیماری تیروئید چشم است، اما به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا عملکرد غده تیروئید و وضعیت سیستم ایمنی را ارزیابی کرده و ارتباط علائم چشمی با بیماری‌های تیروئیدی را مشخص کند. نتایج آزمایش خون شدت درگیری چشم را مشخص نمی‌کند و نمی‌تواند جایگزین معاینه تخصصی چشم و تصویربرداری شود. به همین دلیل، تشخیص نهایی تیروئید چشم بر اساس معاینه فیزیکی، آزمایش‌های خون و بررسی‌های تصویربرداری انجام می‌شود.

سی تی اسکن یا ام آر آی

برای شناسایی دقیق‌تر تیروئید چشم از دو روش اصلی، سی‌تی‌اسکن (CT Scan) و ام‌آر‌آی (MRI) استفاده می‌شود. سی‌تی‌اسکن معمولا برای ارزیابی ساختارهای استخوانی کاسه چشم و بررسی میزان بیرون‌زدگی چشم و ضخیم شدن عضلات کاربرد دارد و در برنامه‌ریزی جراحی‌های چشمی یا اربیت بسیار مفید است. ام‌آر‌آی بیشتر برای بررسی بافت‌های نرم و التهاب فعال اطراف چشم به‌کار می‌رود و اطلاعات دقیق‌تری درباره مرحله فعال بیماری و فشار احتمالی روی عصب بینایی ارائه می‌دهد. 

به‌طور کلی، انتخاب بین سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی بستگی به هدف بررسی و شرایط بالینی بیمار دارد؛ برای بررسی ساختار و برنامه‌ریزی جراحی CT ترجیح داده می‌شود و برای ارزیابی التهاب فعال و وضعیت عصب بینایی، MRI روش مناسب‌تری است. تصمیم نهایی درباره نوع تصویربرداری باید توسط پزشک متخصص چشم گرفته شود تا دقیق‌ترین اطلاعات برای تشخیص و درمان فراهم گردد.

بیشتر بخوانید: درمان قطعی تیروئید چشمی

درمان تیروئید چشمی

تیروئید چشمی با روش‌های مختلفی درمان می‌شود که انتخاب بهترین روش درمان توسط پزشک و باتوجه به شرایط و بیماری فرد انتخاب خواهد شد. برخی از مهم‌ترین روش‌های درمان تیروئید چشمی عبارتند از:

درمان دارویی

در بیماری تیروئید چشم (Thyroid Eye Disease)، درمان دارویی معمولا در مراحل اولیه بیماری و زمانی که التهاب هنوز شدید است، کاربرد دارد. هدف داروها کاهش التهاب، کنترل تورم و درد، جلوگیری از پیشرفت بیماری و حفظ بینایی است. مهم‌ترین داروهایی که برای درمان تیروئید چشمی استفاده می‌شوند عبارتند از:

• کورتیکواستروئیدها (Corticosteroids): متداول‌ترین داروی مورد استفاده در تیروئید چشم هستند که از داروهایی مانند پردنیزون یا تزریقی داخل وریدی (IV) برای کاهش التهاب عضلات و بافت چربی اطراف استفاده می‌شوند.
• داروهای بیولوژیک و ایمنولوژیک: این دارو در موارد شدید یا مقاوم به کورتیکواستروئیدها استفاده می‌شود و باعث کاهش بیرون‌زدگی چشم و التهاب خواهد شد.
• داروهای کمکی برای علائم چشم: استفاده از اشک مصنوعی و قطره‌های مرطوب‌کننده برای خشکی و سوزش چشم.

درمان و کنترل تیروئید

کنترل منظم غده تیروئید پایه و اساس درمان تیروئید چشم است. تنظیم هورمون‌های تیروئید با داروهای مناسب، رادیوایودین یا در موارد خاص جراحی، می‌تواند التهاب اطراف چشم را کاهش داده، پیشرفت بیماری را کند کرده تا روش‌های درمانی روی آن تاثیرگذار باشند. حتی در بیمارانی که عملکرد تیروئیدشان نزدیک به حالت طبیعی است، پیگیری منظم و مدیریت هوشمند تیروئید نقش مهمی در جلوگیری از تشدید علائم چشمی دارد. به عبارت دیگر بدون کنترل تیروئید، درمان‌های دارویی یا حتی جراحی چشم ممکن است برای درمان تیروئید چشم می‌تواند اثربخشی کامل را نداشته باشند و علائم بیماری طولانی‌تر یا شدیدتر شوند. 

استفاده از عینک آفتابی

یکی از راهکارهای ساده و موثر برای حفاظت از چشم‌ها در تیروئید چشم (Thyroid Eye Disease) استفاده از عینک آفتابی با کیفیت است. بیماران مبتلا به تیروئید چشم معمولا دچار خشکی، حساسیت به نور و التهاب پلک‌ها می‌شوند و تابش مستقیم نور خورشید می‌تواند این علائم را تشدید کند. استفاده از عینک آفتابی مناسب با فیلتر UV و پوشش کامل اطراف چشم می‌تواند از ورود گرد و غبار، باد و اشعه‌های مضر خورشید جلوگیری کند و به کاهش سوزش، خشکی و خستگی چشم کمک کند. علاوه بر محافظت فیزیکی استفاده مداوم از عینک آفتابی می‌تواند از تحریک بیشتر چشم‌ها و پیشرفت التهاب جلوگیری کند و روند درمان را موثرتر نماید.

تغییر در سبک زندگی

در بسیاری از شرایط مدیریت بیماری تیروئید چشم تنها با دارو یا جراحی درمان نمی‌شود و تغییرات اصولی در سبک زندگی می‌توانند نقش چشمگیری در کاهش التهاب، کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی داشته باشند. یکی از مهم‌ترین اقدامات ترک سیگار است، زیرا سیگار کشیدن شدت علائم را تشدید می‌کند و پاسخ به درمان دارویی و جراحی را کاهش می‌دهد.  کنترل استرس و فعالیت بدنی منظم نیز بخش دیگری از مدیریت سبک زندگی است زیرا استرس طولانی‌مدت می‌تواند التهاب را تشدید کند، در حالی که تمرینات سبک و فعالیت‌های منظم باعث بهبود سلامت عمومی و کاهش ناراحتی‌ها می‌شوند. در نهایت تمام این تغییرات باید همراه با پیگیری منظم وضعیت تیروئید و معاینات چشم باشد تا هر گونه پیشرفت بیماری به‌موقع شناسایی و مدیریت شود.

استفاده از قطره

یکی از مشکلات شایع بیماران مبتلا به تیروئید چشم (Thyroid Eye Disease)، خشکی، سوزش و حساسیت چشم‌ها است که می‌تواند باعث ناراحتی و خستگی مداوم شود. استفاده از قطره‌های چشمی مرطوب‌کننده یا اشک مصنوعی یک روش ساده و موثر برای کاهش این علائم است. قطره‌ها با افزایش رطوبت سطح چشم، خشکی و احساس جسم خارجی را کاهش می‌دهند و از تحریک بیشتر چشم‌ها جلوگیری می‌کنند. در مواردی که التهاب شدید باشد، پزشک ممکن است قطره‌های ضد التهاب یا ضد قرمزی هم تجویز کند تا تورم و ناراحتی چشم‌ها کاهش یابد. استفاده منظم و صحیح از قطره‌ها نه تنها راحتی و آرامش چشم‌ها را افزایش می‌دهد، بلکه به پیشگیری از آسیب‌های شدید و بدتر شدن علائم کمک می‌کند.

جراحی

معمولا جراحی زمانی انجام می‌شود که التهاب چشم کاهش یافته باشد، زیرا انجام جراحی در مراحل اولیه بیماری نتایج مثبتی را به همراه نخواهد داشت. یکی از رایج‌ترین جراحی‌ها، کاهش فشار پشت چشم یا Orbital Decompression است. این عمل باعث ایجاد فضای بیشتر برای چشم‌ها شده و بیرون‌زدگی آن‌ها را کاهش می‌دهد، همچنین فشار بر عصب بینایی را کم می‌کند و از خطر آسیب دائمی بینایی پیشگیری می‌کند. علاوه بر این برخی جراحی‌ها به منظور اصلاح پلک‌ها و بهبود ظاهر چشم‌ها بعد از کنترل التهاب انجام می‌شوند، تا بیمار علاوه بر درمان، باعث اصلاح و زیبایی آن خواهد شد. انواع جراحی تیروئید چشمی بعد از بهبودی عبارتند از:

• جراحی عضله چشم: پزشک، جراحی را برای حرکت دادن عضلات چشم و کمک به اصلاح دوبینی انجام می‌دهد. 
• جراحی پلک: این جراحی برای قرنیه شدن دو پلک بعد از بهبود بیماری انجام می‌شود.

پرتو درمانی

در این روش پرتوهای کم‌دوز با دقت بالا به عضلات و بافت چربی اطراف چشم تابانده می‌شوند تا سلول‌های التهابی کاهش یافته و تورم و التهاب کنترل شود. این درمان معمولا به‌صورت دوره‌ای و با دوزهای مشخص انجام می‌شود و هدف آن کاهش التهاب، پیشگیری از آسیب بیشتر به بافت چشم و حفظ بینایی است. مزیت پرتو درمانی این است که یک روش غیرتهاجمی محسوب می‌شود و می‌تواند در ترکیب با داروهای ضد التهاب یا درمان‌های بیولوژیک، نتایج بهتری ارائه دهد. با این حال انتخاب این روش باید توسط پزشک متخصص تیروئید چشم یا چشم‌پزشک مجرب و پس از ارزیابی کامل شرایط بیمار انجام شود تا مزایا و ریسک‌های احتمالی به دقت سنجیده شود.

کلام پایانی

درمان تیروئید چشم نیازمند تشخیص دقیق، مدیریت تخصصی و پیگیری منظم است تا التهاب کنترل شده و بینایی و سلامت چشم‌ها حفظ شود. با این وجود موفقیت واقعی زمانی ایجاد می‌شود که درمان تحت نظر یک پزشک متخصص و باتجربه انجام شود. پروفسور محمدطاهر رجبی با سال‌ها تجربه در این زمینه می‌توانند بهترین و مناسب‌ترین مسیر درمانی را برای کاهش عوارض و بازگرداندن سلامت و زیبایی چشم‌ها ارائه کنند. برای کسب اطلاعات دقیق‌تر و دریافت نوبت مشاوره و معاینه همین حالا با کلینیک دکتر رجبی تماس بگیرید.

سوالات متداول

آیا تیروئید چشمی باعث از دست رفتن بینایی می‌شود؟

اگر درمان به موقع انجام نشود، فشار بر عصب بینایی می‌تواند باعث کاهش بینایی یا آسیب دائمی چشم‌ها شود. پیگیری منظم توسط متخصص بسیار مهم است.

آیا تیروئید چشمی می‌تواند عود کند؟

بله، در برخی بیماران با تغییر عملکرد تیروئید یا عوامل تشدیدکننده مانند سیگار و استرس، بیماری ممکن است مجدد فعال شود.

تیروئید چشمی چقدر طول می‌کشد؟

دوره فعال بیماری معمولا ۶ تا ۱۸ ماه طول می‌کشد و پس از آن وارد مرحله پایدار می‌شود. درمان زودهنگام می‌تواند شدت علائم و عوارض را کاهش دهد.