شکستگی کاسه چشم: انواع، علائم، علت و درمان آن

شکستگی کاسه چشم یا اربیت یکی از آسیب‌های شایعی است که به دلیل ضربه مستقیم و شدید به ناحیه چشم و اطراف آن رخ می‌دهد. کاسه چشم که شامل چندین استخوان ظریف و ساختارهای حساس است، نقش بسیار مهمی در محافظت از کره چشم، اعصاب و عضلات چشم دارد. شکستگی در این ناحیه می‌تواند عوارضی مانند: اختلال در بینایی، درد، تورم و محدودیت در حرکت چشم ایجاد کند و در صورت درمان نشدن، به مشکلات جدی‌تر منجر می‌شود. شناخت انواع شکستگی‌های کاسه چشم، علائم هر نوع و روش‌های درمانی، به ما کمک می‌کند تا در صورت بروز این آسیب، به موقع اقدام کنیم و از عوارض آن جلوگیری کنیم. دکتر محمدطاهر رجبی از پزشکان باتجربه‌ای هستند که انواع جراحی‌های تخصصی چشم مانند شکستگی کاسه چشم را با جدیدترین روش‌ها انجام می‌دهند. 

شکستگی کاسه چشم چیست؟ 

شکستگی کاسه چشم یا شکستگی اربیت به آسیبی گفته می‌شود که در آن یکی از استخوان‌های اطراف کره چشم ترک می‌خورد یا می‌شکند. این استخوان‌ها حدقه چشم را تشکیل می‌دهند که شامل کره چشم، ماهیچه‌های چشم، رگ‌های خونی، اعصاب و دیگر ساختارها است. معمولا شکستگی اربیت زمانی رخ می‌دهد که ضربه محکمی به چشم وارد شود، مثلا وقتی چیزی با شدت به چشم برخورد کند. این شکستگی‌ها باعث درد، تورم، کبودی و اختلال در حرکت طبیعی چشم می‌شوند و در صورت درمان نشدن، بر بینایی و سلامت چشم تاثیر منفی بگذارند. 

انواع شکستگی کاسه چشم

شکستگی کاسه چشم، بسته به محل و شدت آسیب به سه نوع اصلی تقسیم می‌شود. هر کدام از این انواع ویژگی‌ها و علائم خاص خود را دارند و می‌توانند بر ساختارها و عملکردهای مختلف چشم و حدقه اثر بگذارند. این شکستگی‌ها معمولا در اثر ضربه به نواحی اطراف چشم ایجاد می‌شوند و با درد، کبودی و مشکل در حرکت چشم همراه هستند. انواع شکستگی کاسه چشم عبارتند از: 

شکستگی فورانی

شکستگی فورانی کاسه چشم که به آن Orbital Floor Fracture یا شکستگی کف کاسه چشم هم گفته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که کف استخوانی زیر چشم بر اثر ضربه مستقیم به صورت یا چشم شکسته یا فرو رفته باشد. این نوع شکستگی معمولا باعث دوبینی، تورم و کبودی اطراف چشم، درد هنگام حرکت چشم و گاهی فرو رفتگی کره چشم (enophthalmos) می‌شود. در برخی موارد عضلات چشم یا بافت چربی اطراف چشم در محل شکستگی گیر می‌کنند و نیاز به ارزیابی فوری توسط چشم‌پزشک یا جراح فک و صورت دارند. 

شکستگی لبه اربیت

شکستگی لبه اربیت می‌تواند در لبه فوقانی، تحتانی، جانبی یا داخلی کاسه چشم ایجاد شود و معمولا باعث درد، تورم و کبودی اطراف چشم می‌شود. در برخی موارد حرکت چشم محدود شده یا دوبینی ایجاد می‌شود و در شکستگی‌های شدید ممکن است فرورفتگی یا تغییر شکل ظاهری چشم مشاهده شود. درمان شکستگی لبه اربیت بسته به شدت آسیب متفاوت است؛ شکستگی‌های جزئی معمولا با استراحت، کمپرس سرد و داروهای ضد درد و ضد التهاب بهبود می‌یابند، اما در موارد شدید یا همراه با اختلال عملکرد چشم، جراحی بازسازی استخوان لازم است تا عملکرد و ظاهر چشم حفظ شود.

شکستگی کف اربیت

شکستگی کف اربیت می‌تواند باعث دوبینی، درد و تورم اطراف چشم، کبودی و گاهی فرورفتگی کره چشم (enophthalmos) شود. در برخی موارد، عضلات چشم یا بافت چربی اطراف آن در محل شکستگی گیر می‌کنند و حرکت چشم محدود می‌شود. درمان شکستگی کف اربیت بستگی به شدت آسیب دارد؛ شکستگی‌های خفیف را می‌توان با استراحت، کمپرس سرد و داروهای ضد التهاب کاهش داد، اما در موارد شدید یا همراه با گیرکردن عضله، جراحی بازسازی کف اربیت برای جلوگیری از عوارض دائمی ضروری است.

شکستگی مستقیم کف اربیت

بر خلاف شکستگی غیرمستقیم که معمولا ناشی از فشار داخلی از ضربه به بخش دیگری از صورت است. این نوع شکستگی معمولا با دوبینی، تورم و کبودی شدید، درد و گاهی فرورفتگی کره چشم (enophthalmos) همراه است و ممکن است عضلات چشم یا بافت چربی اطراف آن در محل شکستگی گرفتار شوند که حرکت چشم را محدود می‌کند. اما در شکستگی‌های شدید یا همراه با گیرکردن عضله یا اختلال عملکرد چشم، جراحی بازسازی کف اربیت لازم است تا ظاهر و عملکرد چشم حفظ شود.

شکستگی غیر مستقیم کف اربیت

شکستگی غیرمستقیم کف اربیت، که به آن Indirect or Blow-Out Fracture گفته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که ضربه به بخش دیگری از صورت (معمولا ناحیه قدامی یا جانبی گونه) وارد شود و فشار ناشی از ضربه باعث شکستگی کف نازک استخوان زیر کره چشم شود، بدون اینکه خود کف اربیت به طور مستقیم ضربه دیده باشد. همچنین ممکن است عضلات چشم یا بافت چربی اطراف آن در محل شکستگی گیر کنند و حرکت چشم محدود شود شکستگی‌های جزئی معمولا با استراحت، کمپرس سرد و داروهای ضد التهاب بهبود می‌یابند، اما در موارد شدید یا همراه با گیر کردن عضله یا اختلال عملکرد چشم، جراحی بازسازی کف اربیت ضروری است تا عوارض دائمی جلوگیری شود.

شکستگی دریچه‌ای

شکستگی دریچه‌ای (Trapdoor Fracture) نوع خاصی از شکستگی کف اربیت است که معمولا در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود. در این نوع شکستگی، استخوان کف اربیت به طور موقت به داخل خم شده و سپس به حالت اولیه باز می‌گردد اما ممکن است عضلات یا بافت‌ها بین استخوان‌ها گیر کرده و دچار آسیب شوند.

علائم شکستگی کاسه چشم

علائم شکستگی اربیت در افراد مختلف متفاوت است. برخی از افراد هیچ علامتی ندارند، اما معمولا این شکستگی‌ها با درد همراه هستند. به صورت کلی علائم شکستگی کاسه چشم به نوع و شدت شکستگی بستگی دارد. این علائم عبارتند از: 

• تاری دید و دوبینی 
• کاهش دید
• تورم در زیر چشم
• کبودی در اطراف چشم
• وجود خون در بخش سفید چشم
• تورم در گونه‌ها و پیشانی
• بی‌حسی
• مشکل در حرکت دادن چشم جهات مختلف
• پهن شدن گونه بر اثر شکستگی
• فرورفتگی یا بیرون‌زدگی کره چشم
• خونریزی بینی (اپیستاکسی)

علت شکستگی کاسه چشم

شکستگی کاسه چشم همان‌طور که در بالا نیز اشاره کردیم معمولا بر اثر آسیب به چشم رخ می‌دهد. این نوع شکستگی هم در بزرگسالان و هم در کودکان رخ می‌دهد. شایع‌ترین دلایل شکستگی اربیت در بزرگسالان، آسیب فیزیکی و تصادفات رانندگی هستند. برخی از مهم‌ترین دلایل شکستگی کاسه چشم عبارتند از:

• آسیب‌های ورزشی
• تصادفات رانندگی
• ضربه مستقیم به چشم
• آسیب ناشی از حمله فیزیکی 
• برخورد چشم با ابزارهای صنعتی مانند چکش،  مته و اره برقی
• افتادن یا سقوط از ارتفاع

عوارض شکستگی کاسه چشم چیست؟ 

شکستگی کاسه چشم باعث بروز عوارض جدی و خطرناک می‌شود. اگر عصب یا عضله آسیب دیده باشد باعث از دست دادن توانایی حرکت دادن یا حس کردن بخشی از صورت می‌شود. همچنین بسته به محل شکستگی نیز عوارضی مانند: مشکل در تنفس، دیدن، شنیدن یا صحبت کردن برای فرد به وجود می‌آید. آسیب‌های شدید نیز منجر به عفونت، تشنج، خونریزی مغزی و حتی آسیب به مغز می‌شوند. 

تشخیص شکستگی کاسه چشم

برای تشخیص شکستگی چشم، لازم است تا چشم پزشک به طور دقیق نواحی اطراف چشم را معاینه کند. برای تشخیص درست‌تر نیاز است از برخی روش‌های تصویربرداری نیز استفاده شود تا درمان بهتر و مناسب‌تری را بتوان انتخاب کرد. روش‌های تشخیص شکستگی کاسه چشم عبارتند از:

• CT Scan (توموگرافی کامپیوتری): دقیق‌ترین روش برای بررسی شکستگی‌ها و تعیین محل و شدت آن است.
• X-ray ساده: گاهی برای ارزیابی اولیه استفاده می‌شود، اما جزئیات کمتر است.
• MRI: معمولا برای بررسی آسیب بافت نرم یا عضلات چشم در موارد خاص کاربرد دارد.

درمان شکستگی کاسه چشم

درمان شکستگی چشم به نوع و شدت آسیب بستگی دارد و همیشه به جراحی نیاز نیست. اگر شکستگی جزئی باشد، چشم پزشک استفاده از کیسه یخ را برای کاهش درد و تورم توصیه می‌کند. اما در شرایط شدیدتر باید از روش‌های تخصصی برای درمان استفاده شود. برخی از انواع روش‌های درمان شکستگی کاسه چشم عبارتند از:

مصرف آنتی بیوتیک

در برخی شکستگی‌های کاسه چشم مخصوصا وقتی پوست اطراف چشم باز شده یا احتمال ورود باکتری وجود دارد، پزشک مصرف آنتی‌بیوتیک را تجویز می‌کند. هدف از مصرف آنتی‌بیوتیک، جلوگیری از عفونت بافت نرم و عفونت چشم است و معمولا دوره کوتاه ۵ تا ۷ روزه دارد. حتی در شکستگی‌های بسته، اگر جراحی بازسازی انجام شود، مصرف آنتی‌بیوتیک به کاهش ریسک عفونت کمک می‌کند. رعایت دستور پزشک در مصرف دارو و تکمیل کردن دوره تجویز شده، برای جلوگیری از عوارض بسیار مهم است.

استفاده از کمپرس سرد

استفاده از کمپرس سرد پس از شکستگی کاسه چشم یکی از روش‌های مهم برای کاهش تورم، کبودی و درد است که معمولا در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول پس از آسیب توصیه می‌شود و می‌تواند التهاب بافت نرم اطراف چشم را کاهش دهد. کمپرس سرد باید به‌صورت کوتاه‌مدت (۱۰–۱۵ دقیقه هر بار) و با فاصله زمانی مناسب تکرار شود و نباید مستقیما روی پوست بدون محافظ گذاشته شود تا از سرمازدگی جلوگیری شود. این روش ساده و مؤثر، همراه با استراحت و داروهای ضد درد، روند بهبودی پس از شکستگی کاسه چشم را تسریع می‌کند.

جراحی چشم

جراحی چشم برای شکستگی کاسه چشم زمانی انجام می‌شود که آسیب شدت بالایی داشته باشد یا عملکرد چشم دچار اختلال شده باشد. مختل شده باشد. جراحی معمولا برای شکستگی‌های شدید کف یا لبه اربیت، فرورفتگی چشم (enophthalmos) یا دوبینی مداوم انجام می‌شود. جراح ممکن است از پلاک، مش استخوانی یا مواد مصنوعی برای تثبیت و بازسازی استخوان استفاده کند. همچنین بعد از عمل بیمار نیاز به معاینات منظم چشم‌پزشکی و تصویربرداری دارد تا بهبودی کامل و عملکرد چشم تضمین شود.

در مورد مراقبت‌های بعد از عمل اربیت نیز بخوانید.

در چه شرایطی به جراحی نیاز داریم؟

بهترین زمان برای جراحی، بلافاصله پس از شکستگی و قبل از بروز تورم است. اگر تورم ادامه پیدا کند، باید ۳ تا ۵ روز صبر کنید و سپس اقدام به جراحی کنید. در صورت عدم درمان به موقع، مشکلاتی مانند: تغییر شکل صورت، اختلال در بینایی و تغییر موقعیت چشم به وجود می‌آیند که درمان آن‌ها پس از گذشت زمان بسیار دشوار می‌شود.جراحی برای شکستگی کاسه چشم در مواقعی ضروری است که آسیب به چشم و صورت باعث اختلال در عملکرد طبیعی آن‌ها شود. شرایطی که ممکن است نیاز به جراحی را ایجاد کند عبارتند از:

• اختلال در بینایی: شکستگی موجب جابجایی چشم و ایجاد دوبینی می‌شود. همچنین، خونریزی کاسه چشم نیز باعث آسیب به عصب بینایی و از دست دادن بینایی می‌شود. در برخی موارد، قطعات شکسته استخوان حرکت کردن چشم را محدود می‌کنند.
• تغییر در ساختار صورت: جابجایی استخوان‌ها باعث ایجاد تغییراتی در ویژگی‌های صورت، ایجاد عدم تقارن یا تغییر شکل صورت می‌شود. در این شرایط پزشک جراحی را توصیه می‌کند.
• فشرده شدن عصب فرواوربیتال: در صورتی که قطعات استخوانی جابجا شده به عصب فشار بیاورند، ممکن است بی‌حسی در ناحیه گونه، نیمی از بینی، لب‌ها و لثه‌ها ایجاد شود. بنابراین نیاز به جراحی دارد.

چه مدت طول می‌کشد تا شکستگی کاسه چشم بهبود یابد؟

بهبود شکستگی کاسه چشم معمولا بستگی به شدت آسیب و نوع درمان دارد. درد و تورم اطراف چشم در ۱ تا ۲ هفته اول کاهش می‌یابد و کبودی‌ها طی همین مدت بهبودی قابل توجهی پیدا می‌کنند. استخوان‌های کاسه چشم برای تثبیت کامل نیاز به ۴ تا ۶ هفته زمان دارند، اما در شکستگی‌های پیچیده یا همراه با فرو رفتگی چشم می‌تواند ۶ تا ۸ هفته یا بیشتر طول بکشد. عواملی مانند سن، وضعیت سلامت عمومی، شدت شکستگی و پیگیری دقیق دستورات پزشک در تسریع بهبود تاثیرگذار هستند. در صورت بروز دوبینی کاهش بینایی یا فرو رفتگی چشم، ممکن است نیاز به جراحی اصلاحی باشد و روند بهبود طولانی‌تر شود.

پیشگیری از شکستگی کاسه چشم 

در بسیاری از موارد نمی‌شود از شکستگی‌های کاسه چشم جلوگیری کرد، اما با رعایت برخی نکات می‌توان احتمال این شکستگی‌ها را کاهش داد. این نکات معمولا برای پیشگیری از علت ایجاد آسیب و شکستگی هستند. از جمله اقداماتی که برای پیشگیری از آسیب‌ها بهتر است انجام دهید عبارتند از: 

• استفاده از وسایل ایمنی مانند کلاه ایمنی یا ماسک صورت هنگام انجام ورزش‌های خاص
• استفاده از کلاه ایمنی هنگام موتورسواری یا دوچرخه‌سواری
• بستن کمربند ایمنی هنگام رانندگی با ماشین
• رعایت نکات ایمنی در هنگام کار، مانند استفاده از کلاه ایمنی برای کارگران ساختمانی و…

در مورد بهترین جراح اربیت نیز بخوانید.

کلام پایانی

شکستگی کاسه چشم، اگرچه می‌تواند عوارض و مشکلات جدی برای بینایی و سلامت صورت ایجاد کند، اما با تشخیص و درمان به‌موقع قابل درمان است. آگاهی از علائم و انواع این شکستگی‌ها، کمک می‌کند که در صورت بروز حادثه، به سرعت به پزشک متخصص مراجعه کنید. همچنین رعایت نکات ایمنی، مانند استفاده از وسایل محافظتی در ورزش‌ها و فعالیت‌های پرخطر، احتمال بروز این آسیب‌ها را کاهش می‌دهد. مراقبت از چشم‌ها و توجه به سلامت بینایی، در حفظ کیفیت زندگی بسیار موثر هستند.  دکتر محمدطاهر رجبی، چشم‌پزشک حرفه‌ای و با تجربه‌ای هستند و بهترین انتخاب برای تشخیص دقیق و درمان اصولی بیمارانی هستند که دچار شکستگی کاسه چشم شده اند. اگر قصد دریافت مشاوره با دکتر رجبی را دارید می‌تونید همین حالا با کلینیک ایشان تماس بگیرید. 

سوالات متداول

آیا کمپرس سرد بعد از شکستگی مفید است؟

بله، کمپرس سرد در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول به کاهش تورم، کبودی و درد کمک می‌کند و همراه با استراحت و داروهای ضد التهاب، روند بهبودی را تسریع می‌کند.

چه زمانی باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده علائمی مانند دوبینی، کاهش بینایی، فرورفتگی چشم، تورم شدید یا درد غیرعادی باید به پزشک مراجعه کنید.

آیا بعد از جراحی نیاز به پیگیری وجود دارد؟

بله، حتی بعد از جراحی بازسازی شکستگی کاسه چشم، معاینات منظم چشم‌پزشکی و تصویربرداری لازم انجام شود تا روند بهبودی و عملکرد چشم کنترل شود.