پرش پلک چیست؟

علائم پرش پلک

از آنجایی که پوست پلک بسیار ظریف و نازک است، اسپاسم پلک به طور متناوب در طول روز رخ می‌دهند. علامت اصلی پرش پلک انقباضات عضلانی و ظریف در پریدن پلک است. علائم پرش پلک، معمولا در یک پلک رخ می‌دهند و بیشتر بر پلک پایین تاثیر می‌گذارند. این علامت‌ها دوره‌ای و گذرا هستند و از چند روز تا چند هفته یا ماه طول می‌کشند. گاهی اوقات، علائم اسپاسم عضلانی برای چند روز یا چند هفته ادامه پیدا می‌کند. در صورتی که علائم در هر دو پلک به صورت هم‌زمان رخ دهند، انقباضات آن‌ها به طور مستقل از هم عمل می‌کنند. به این معنی که شدت و زمان پریدن پلک بالا یا پلک پایین با هم یکسان و مشابه نیست.

علت پرش پلک

همان‌طور که در ابتدای مقاله اشاره کردیم، پرش پلک انواع مختلفی دارد که هرکدام به دلیل خاصی رخ می‌دهند. بلفارواسپاسم یکی از انواع پرش پلک است. این اسپاسم درواقع یک اختلال حرکتی به نام دیستونی در عضلات اطراف چشم است. به صورت کلی علت اصلی بلفارواسپاسم مشخص نیست، اما بر اساس تحقیقات این نوع پرش پلک معمولا ناشی از عملکرد نادرست سلول‌های خاصی در سیستم عصبی به نام گانگلیون پایه است. اسپاسم همی فاسیال نیز نوع دیگری از پرش پلک است که معمولاً توسط یک رگ خونی ایجاد می‌شود. این رگ خونی بر روی عصب صورت فشار می‌آورد و در نهایت منجر به پرش پلک می‌شود. همچنین در برخی موارد پریدن پلک یکی از عوارض جانبی مصرف برخی داروها مانند: توپیرامات، کلوزاپین، فلوناریزین و داروهای بیماری پارکینسون است. رایج‌ترین نوع پرش پلک میوکیمیا است که معمولا به دلایل زیر ایجاد می‌شود:

• مصرف الکل
• نور روشن
• مصرف بیش از حد کافئین
• فشار چشم
• خستگی
• تحریک سطح چشم یا پلک مصرف نیکوتین
• استرس
• وزش باد شدید
• آلودگی هوا
• بلفاریت
• خشکی چشم
• حساسیت به نور
• اختلالات مغز و سیستم عصبی مانند: فلج بل، دیستونی، اسکلروز چندگانه، پارکینسون و سندرم تورت

انواع پرش پلک

پرش پلک در واقع اسپاسم مکرر و غیرارادی عضلات پلک است. این وضعیت در هر دو پلک رخ می‌دهد به صورت کلی ۳ نوع پرش پلک وجود دارد که در ادامه هرکدام از آن‌ها را بررسی می‌کنیم. انواع مختلف پرش پلک شامل میوکیمیا، بلفارواسپاسم و همی فاسیال می‌شود. به صورت کلی انواع پرش پلک عبارتند از:

• میوکیمیا
• بلفارواسپاسم
• همی فاسیال

میوکیمیا

میوکیمیا شایع‌ترین نوع پرش پلک است که معمولاً به صورت انقباضات سریع، غیرارادی و گذرای عضلات پلک ایجاد می‌شود. این حالت معمولا در یک چشم رخ می‌دهد، اما گاهی اوقات ممکن است هر دو چشم را درگیر کند. افراد این وضعیت را به‌صورت پرش‌های کوچک و پیوسته در پلک بالا یا پایین تجربه می‌کنند. این وضعیت به دلیل، استرس، خستگی و مصرف کافئین و الکل رخ می‌دهد.

میوکیمیا معمولاً بی‌خطر است و خودبه‌خود طی چند ساعت یا چند روز برطرف می‌شود. این حالت نیاز به درمان خاصی ندارد مگر اینکه طولانی‌مدت یا آزاردهنده باشد.

بلفارواسپاسم

بلفارواسپاسم نوعی انقباض غیرارادی و شدید عضلات پلک است که معمولاً به شکل اسپاسم‌های مکرر یا طولانی‌مدت ظاهر می‌شود. برخلاف میوکیمیا، این نوع اسپاسم یک مشکل جدی است و در برخی موارد باعث بسته شدن جزئی یا کامل چشم‌ها می‌شود. بلفارواسپاسم بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال رخ می‌دهد و معمولاً هر دو چشم را درگیر می‌کند.

بلفارواسپاسم معمولا ناشی از اختلال در عملکرد سیستم عصبی مرکزی یا عضلات پلک است. این عارضه ممکن است به ‌تنهایی رخ دهد یا با اختلالات دیگری مانند بیماری‌های عصبی همراه باشد. برای درمان این نوع پرش پلک می‌شود از تزریق سم بوتولینوم (بوتاکس) برای کاهش اسپاسم عضلات استفاده کرد. در موارد نادر و شدید، نیاز به جراحی برای قطع برخی از اعصاب یا عضلات پلک وجود دارد.

همی فاسیال

همی فاسیال یا اسپاسم یک طرفه صورت نوعی اختلال عصبی است که باعث اسپاسم غیرارادی عضلات یک طرف صورت می‌شود. این اسپاسم‌ها معمولاً در پلک ایجاد می‌شود و به سایر عضلات همان طرف صورت گسترش می‌یابد. این مشکل معمولاً به دلیل فشار رگ خونی بر روی عصب هفتم جمجمه‌ای یا آسیب عصبی ناشی از عفونت، آسیب‌های قبلی یا شرایطی مانند سکته مغزی ایجاد می‌شود.

تشخیص پریدن پلک

پرش پلک معمولا بر اساس سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی تشخیص داده می‌شود. اگر پرش پلک همراه با علامت دیگری نباشد، معمولا نیازی به انجام آزمایشات دیگر نیست. اما، زمانی که همراه با پریدن پلک، علائم دیگری را نیز تجربه می‌کنید، پزشک برای تشخیص علت اصلی روش‌های تشخیصی دیگر را توصیه می‌کنید. تشخیص افتراقی یکی از روش‌های تشخیص علت پرش پلک است. این روش شامل بررسی سایر علل اسپاسم صورت و چشم، از جمله بلفارواسپاسم و اسپاسم همی فاسیال صورت می‌شود.

همچنین، در مواردی که پرش پلک برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند یا پزشک به یک علت زمینه‌ای مشکوک است، برای تشخیص از برخی آزمایش‌های دیگر استفاده می‌کند. یکی از روش‌های تشخیص در این شرایط انجام الکترومیوگرافی (EMG) است. این تست از محرک‌های الکتریکی برای ارزیابی عملکرد عضلات استفاده می‌کند. اگر میوکیمی در EMG تأیید شود، تشخیص ممکن است شامل آزمایش‌های اضافی برای شناسایی علت زمینه‌ای، از جمله تصویربرداری MRI باشد.

درمان پرش پلک

پرش پلک یک عارضه شایع و معمولاً بی‌خطر است که با رعایت نکات ساده مانند استراحت و کاهش استرس، معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود. این وضعیت در برخی افراد چند روز طول می‌کشد و در برخی دیگر تا چند هفته ادامه پیدا می‌کند. اگر پرش پلک ادامه‌دار شود، بهتر است علت زمینه‌ای پرش پلک را درمان کنید. روش‌های درمانی مختلفی وجود دارد که با توجه به شدت علائم و علت زمینه‌ای پرش پلک، می‌شود از آن‌ها استفاده کرد.

درمان‌های خانگی پرش پلک

بسیاری از افراد می‌توانند با رعایت نکات ساده در خانه، پرش پلک را کنترل یا از بین ببرند. برای درمان و کاهش پریدن پلک مصرف نوشیدنی‌هایی مانند قهوه و نوشابه‌های انرژی‌زا را کاهش دهید. همچنین بهتر است خواب شبانه مناسب (۷ تا ۸ ساعت) داشته باشید تا از خستگی عضلات پیشگیری کنید. علاوه بر این موارد برای جلوگیری از خشکی چشم نیز از قطره‌های اشک مصنوعی استفاده کنید. شما می‌توانید زمانی که اسپاسم عضلات پلک شروع می‌شود، یک حوله گرم و مرطوب روی پلک بگذارید تا انقباض عضلات کاهش پیدا کند.

تزریق بوتاکس و جراحی

در مواردی که پرش پلک شدید است و برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند، یا زمانی که پرش پلک به دلیل شرایطی مانند بلفارواسپاسم رخ می‌دهد، مداخلات پزشکی ضروری است. این روش‌ها شامل تزریق بوتاکس و جراحی می‌شود. بوتاکس اسپاسم‌های شدید را برای چند ماه کنترل و درمان می‌کند. درواقع اثر این تزریق موقت است و معمولاً نیاز به تکرار دارد. در موارد شدید بلفارواسپاسم که به درمان‌های دیگر پاسخ نمی‌دهد، پزشک تصمیم می‌گیرد که بخشی از عضلات یا اعصاب پلک را بردارد. این جراحی اسپاسم‌ها را به ‌طور دائمی درمان می‌کند.

استفاده از داروها و قطره‌های چشمی

درمان پرش پلک بسته به علت آن متفاوت است. در صورت تداوم پرش یا ایجاد اختلال در فعالیت‌های روزمره، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. در برخی موارد، پزشک داروهای خاصی را برای کاهش پرش پلک تجویز می‌کند. این داروها عبارتند از:

• قرص سولفات کینین
• آنتی‌هیستامین‌ها

کلام پایانی

پرش پلک معمولاً عارضه‌ای موقتی و بی‌خطر است که با رعایت نکات ساده مانند: کاهش استرس، خواب کافی و مراقبت از چشم‌ها برطرف می‌شود. با این حال، در مواردی که این مشکل به‌طور مداوم ادامه دارد یا با علائم دیگری همراه است، بهتر است علت زمینه‌ای توسط پزشک بررسی و درمان شود. روش‌های مختلف درمانی از جمله درمان‌های خانگی، تزریق بوتاکس و جراحی به رفع این مشکل کمک می‌کنند. 
اگر شما یا اطرافیانتان از پرش پلک یا هر گونه اختلال چشمی دیگری رنج می‌برید، مراجعه به یک متخصص با تجربه می‌تواند بهترین راه‌حل باشد. پروفسور محمد طاهر رجبی یکی از برترین جراحان پلاستیک چشم در کشور است که با سال‌ها تجربه در تشخیص و درمان بیماری‌های چشمی، بسیاری از بیماران را درمان کرده‌اند.